Czy warto iść na studia? Odpowiedź oczami eksperta

Studia w Polsce

Spis treści

Oboje zmieniliśmy plany więcej razy, niż zakładaliśmy. Stefan dostał się na UW i SGH, a i tak wyjechał studiować do UK. Halina skończyła biologię molekularną na Surrey i dziś pracuje w edukacji. Studia nie wyznaczyły nam kariery na sztywno, ale bez nich żadna z tych zmian nie byłaby możliwa. Teza: „czy warto iść na studia” to złe pytanie, jeśli zadajesz je dopiero po maturze. My (a szczególnie Stefan) lubimy bazować nasze opinie na danych. Co można z nich wyczytać i czy znajdziemy w nich odpowiedź na pytanie czy warto iść na studia?

Czy warto iść na studia? Co mówią dane o zarobkach

Studia a zarobki w Polsce

Zacznijmy od ulubionych rzeczy Stefana – statystyk. Według GUS przeciętne wynagrodzenie brutto w 2026 roku wyniosło około 9352,97 zł. Mediana była niższa, około 7447 zł, czyli ponad połowa pracujących zarabiała mniej niż ta kwota. Jedyne badanie GUS, które spojrzało na zarobki w zależności od poziomu kształcenia ma już prawie 8 lat, ale to co można z niego wyczytać się nie zmieniło. Poniżej tabelka podsumowująca:

Zarobki w zależności od poziomu edukacji

Od lat widać w tych danych ten sam wzór. Osoby z wyższym wykształceniem zarabiają średnio wyraźnie więcej, niż osoby po szkole średniej. Kolejną obserwacją jest ciągły wzrost zarobków, wraz z poziomem wykształcenia. Magister zarabia więcej od absolwenta licencjatu, a doktor najwięcej z całej trójki. Zauważ też, jak dane zupełnie nie zmieniły się między 2016 a 2018 rokiem – wzrosła po prostu średnia pensja w każdej z badanych grup.

Dodamy, że „średnio” to słowo, które potrafi bardzo zmylić. Średnia obejmuje absolwenta informatyki na dobrej uczelni i absolwenta przypadkowego kierunku na słabej. Ich zarobki po pięciu latach mogą różnić się kilkukrotnie. Sam dyplom nie gwarantuje niczego – liczy się kierunek, specjalizacja wewnątrz niego, uczelnia i to, jakie CV zbudujesz w trakcie studiów. My zawsze powtarzamy, że przyszłość należeć będzie do ekspertów. W tym artykule spróbujemy udowodnić to stwierdzenie. Mamy temat zarobków omówiony, i na razie odpowiedź na nasze pytanie to “warto”.

Zawody niewymagające dyplomu

Całkiem sporo zawodów nie wymaga ukończenia studiów, i wcale nie są to zawody „gorsze”. Elektryk, hydraulik, spawacz, mechanik samochodowy czy kucharz to przykłady, które od razu przychodzą na myśl. Potrzebują za to szkoły branżowej lub technikum, praktyki i często egzaminu na uprawnienia. Czasami wymagana będzie też dodatkowa akredytacja, tak jak kurs specjalistyczny, lub certyfikacja, ale jest to znacznie krótsza ścieżka od 3 lat studiów. 

Podobnie jest z wieloma zawodami technicznymi po szkole policealnej. Analizy przywoływane przez GUS pokazują, że rzemiosło należy do zawodów najmniej narażonych na AI. Za to robota fizyczna u klienta trudno poddaje się automatyzacji. Dobry fachowiec z własną działalnością potrafi zarabiać więcej niż wielu absolwentów studiów.

Jest też druga strona medalu. Część zawodów, które kojarzą się z „konkretnym fachem”, dziś wymaga studiów. Pielęgniarka i ratownik medyczny potrzebują licencjatu, a fizjoterapeuta jednolitych studiów magisterskich. Zanim więc skreślisz studia, sprawdź, czy Twój wymarzony zawód naprawdę się bez nich obejdzie.

Bardzo fajny artykuł, który znaleźliśmy researchując ten temat to 10 dobrze płatnych zawodów bez studiów.  Jeśli myślicie o szybkim starcie kariery, na pewno warto przejrzeć opcje i ścieżki, które do nich prowadzą. A my przechodzimy do rynku pracy i przewidywań ekspertów na temat przyszłości.

Rynek pracy do 2035 roku

Zamiast opinii i domysłów, spójrzmy na twarde dane i zdania ekspertów na ten temat. Zerknijmy nie tylko na polskie analizy, ale też zagraniczne agencje analizujące polski rynek pracy. Pamiętasz jak na początku daliśmy odważne stwierdzenie “przyszłość należeć będzie do ekspertów”? Przechodzimy do tego, skąd mamy takie zdanie.

W tym artykule nie będziemy wchodzili w ten temat bardzo głęboko, dlatego bardzo polecamy też przeczytać nasz blog o Kierunkach przyszłości w Polsce i na świecie!

Coraz więcej miejsc dla wysoko wykwalifikowanych (popyt)

Pierwsza rzecz, którą chcemy omówić to główne wnioski z raportów o przyszłości rynku pracy, a potem zastanowimy się skąd takie wnioski. Pierwsze badanie przeprowadziła Europejska agencja Cedefop w swoim raporcie “Skills Forecast 2025”. Najważniejsze informacje które znajdziemy w raporcie:

  • 64% ofert pracy do obsadzenia do 2035 roku będzie wymagać wysokich kwalifikacji. To o 4 punkty procentowe więcej niż średnia w UE. Oferty z niskimi kwalifikacjami praktycznie nie mają tu znaczenia.
  • Największe niedobory kadr dotyczą specjalistów. Wśród dużych grup zawodów indeks niedoboru jest najwyższy właśnie u nich. Na poziomie szczegółowym na szczycie są specjaliści ochrony zdrowia i kadra kierownicza najwyższego szczebla. Przypada na nich 35% wszystkich ofert pracy. Technicy mają 19%, rzemieślnicy 18%.
  • Rośnie znaczenie zarządzania wyspecjalizowaną pracą. Zyskają zawody wysoko wykwalifikowane, m.in. prawne, społeczne i kulturalne oraz dyrektorzy i kierownictwo.
  • Najszybciej rosnące branże wymagają wiedzy. Usługi biznesowe rosną prawie 2% rocznie, a architektura i inżynieria, B+R, media i telekomunikacja ponad 2%. 

Mamy kolejny bardzo ważny element odpowiedzi na pytanie czy warto iść na studia. Potwierdziliśmy też naszą tezę o specjalistach. Patrzyliśmy na razie na popyt – kogo szukać będą firmy, ale warto spojrzeć też od strony podaży. Z kim będziesz konkurować o pozycje?

Coraz więcej wysoko wykwalifikowanych pracowników (podaż)

Do tego dochodzi rosnący odsetek osób z wyższym wykształceniem w Polsce. W tym samym raporcie znajdziemy także tę informację – w skrócie kwalifikacje pracowników idą w górę. Odsetek osób z wysokimi kwalifikacjami wzrośnie do 47% w 2035 roku. Osób ze średnimi kwalifikacjami będzie za to nieco mniej.

Ale nie możemy bazować opinii na jednym źródle. Poniżej tabelka z raportu GUS “Ludność według cech społecznych”:

Odsetek luddności w zalezności od poziomu wykształcenia

Badanie przeprowadzone zostało w 2011 i 2021 roku, ale trend widać od razu. Ilość osób z wykształceniem wyższym wzrosła w tym czasie o 32,72%, a ilość magistrów o 37,56%. Druga ważna informacja, którą wyczytać możemy z tabelki – aż 72,11% osób z wykształceniem wyższym ma tytuł magistra, a nie sam licencjat.

Jakie wnioski możemy wyciągnąć z tego? Polacy coraz bardziej stawiają na wyższą edukację i coraz więcej z nich kończy studia II stopnia, a nie sam licencjat. Dla nas oznacza to jedno – coraz większą konkurencję na rynku pracy!

Coraz większa konkurencja z zewnątrz (podaż)

Bardzo krótko też powiem o innym zjawisku, które będzie mieć wpływ na Twoją przyszłość – migracji ekonomicznej. Polska staje się coraz bardziej rozwiniętym krajem i gospodarką, a co za tym idzie, rośnie w oczach cudzoziemców. Otwiera się coraz więcej zagranicznych firm, jednocześnie ściągając coraz większą ilość zagranicznych pracowników. Poniżej kolejna tabelka podsumowująca ilość cudzoziemców pracujących w Polsce:

Cudzoziemcy pracujący w Polsce

Dodam, że jest to zjawisko mocno skupione w dużych aglomeracjach miejskich, szczególnie w Warszawie, Poznaniu i na Śląsku. Napływ zagranicznych pracowników na pewno będzie mieć mniejszy wpływ na rynek pracy niż sami Polacy, ale to kolejny dowód na coraz większą konkurencyjność polskiego rynku pracy.

Cudzoziemcy pracujący - rozkład geograficzny

Czy AI zabierze ci pracę?

To pytanie słyszymy dziś prawie na każdej konsultacji. Raport Future of Jobs 2025 Światowego Forum Ekonomicznego daje częściową odpowiedź. W Polsce najszybciej mają rosnąć zawody związane z AI, big data i analizą danych. Najszybciej kurczą się za to stanowiska administracyjne i biurowe. Nie ma sensu zapamiętywać danych zawodów na pamięć, znacznie lepiej jest zrozumieć regułę.

Najbardziej narażone są te oparte na powtarzalnym przetwarzaniu informacji. Przykłady to praca biurowa, obsługa administracyjna, księgowość, lub sekretariat. Ale zagrożenie nie omija zawodów zdominowanych przez mężczyzn. Analitycy systemów komputerowych, programiści czy menedżerowie IT też są wysoko na liście, bo generatywna AI świetnie radzi sobie z rutynowym kodem i standardową analizą danych. Nawet kierunek uchodzący za „pewniak” nie daje więc gwarancji. 

To nie znaczy, że „informatyka się skończyła”, tylko że sama nazwa kierunku nie chroni przed automatyzacją. Szczególnie jeśli codzienna praca w danym zawodzie polega na powtarzalnych, przewidywalnych zadaniach.

Jakie wnioski możemy z tego wyciągnąć? Wygrają ludzie z wąską, pogłębioną specjalizacją. Człowiek orkiestra w przyszłości nie znajdzie swojego miejsca – większość prostych zadań wykonywać będzie sztuczna inteligencja. Druga rzecz to unikanie zawodów podatnych na automatyzację, szczególnie tych z dużą ilością powtarzalnej pracy. A taką specjalizację najłatwiej zdobyć właśnie na dobrze wybranych studiach. Przeczytaj nasz artykuł o kierunkach przyszłości, gdzie omawiamy ten temat znacznie głębiej.

Kiedy studia nie mają sensu (niewygodna prawda)

Teraz niewygodna część. Są sytuacje, w których odradzamy studia albo przynajmniej odradzamy je w danym momencie.

  • Kierunek wybrany przypadkiem. Jeśli idziesz na coś, bo „się dostałeś”, to kupujesz trzy lata bez planu. Czasami warto zrobić sobie rok przerwy, popracować i zobaczyć czy faktycznie podoba nam się dana praca. Dopiero potem ruszyć na studia, pewnym swojego wyboru.
  • Zawód, w którym liczą się uprawnienia, a nie dyplom. Nie zawsze do wykonywania danego zawodu potrzebny jest dyplom. Czasami poświęcenie tego czasu na certyfikację i faktyczne doświadczenie, da nam znacznie lepszy start kariery.
  • Płatna uczelnia bez renomy „dla papieru”. Czesne za kierunek, którego pracodawcy nie kojarzą, rzadko się zwraca. Do tego rzadko zauważyć można zależność “droższa szkoła = lepsza szkoła”. Zwykle jest wręcz odwrotnie, bo płatne szkoły często nie mają rygorystycznych warunków przyjęcia – wystarczy opłata.
  • Studia jako sposób na odłożenie decyzji. Rok studiów bez przekonania to rok, którego nikt Ci nie odda. Zależnie od danych na które patrzymy, 30-40% studentów zmienia lub rezygnuje ze swojego kierunku po pierwszym roku. Wracamy do pierwszego podpunktu – studiów trzeba być pewnym!

Nie chodzi o to, żeby studiów unikać. Chodzi o to, żeby nie traktować ich jak automatu. W znacznej większości przypadków, pójście na studia jest najlepszą rzeczą jaka może się stać dla Twojej przyszłej kariery. Ale jak w każdej regule, są wyjątki i warto przemyśleć inne ścieżki. Podsumowując – są sytuacje, kiedy studia nie mają sensu, ale trzeba mieć dobry plan zastępczy. Praca, rok przerwy, albo inna ścieżka prowadząca do wybranej kariery.

Studia czy praca po maturze? Porównanie ścieżek

Jakie opcje w takim razie mamy po maturze? Poniżej tabelka, która porównuje główne 5 ścieżek z jakimi my się najczęściej spotykamy. Każda ma swoje plusy i minusy, i każda może być dobrą, lub złą decyzją. Wszystko zależy od tego jak wpleciesz je w swoje plany. Rok przerwy może oznaczać siedzenie i granie na komputerze, a może być niesamowitą szansą na poprawę matur i zbudowanie CV, którego nikt nie przeoczy.

Ścieżka

Dla kogo

Główne ryzyko

Studia stacjonarne

Dla osób z jasnym celem i dobrym wynikiem matury

Zły wybór kierunku

Studia zaoczne + praca

Dla osób, które chcą zarabiać od razu

Mniej czasu na staże, aktywności i koła

Praca od razu

Dla zawodów opartych na uprawnieniach

Trudniejszy powrót na studia później

Rok przerwy

Dla osób, które naprawdę nie wiedzą, czego chcą

Rok bez planu potrafi zamienić się w dwa

Studia za granicą

Dla osób myślących o karierze międzynarodowej

Koszty i wcześniejsze przygotowanie

Jeszcze raz podkreślamy – nie ma jednej złej i dobrej ścieżki. Jest natomiast zła, lub dobra decyzja – wszystko zależy od tego jak wykorzystasz to, co każda z nich oferuje.

Jak sprawdzić, czy studia są dla Ciebie: 5 pytań przed decyzją

Kończąc ten długi artykuł, kilka pytań, które warto sobie zadać przed podjęciem tej decyzji:

Sprawdź ogłoszenia o pracę, nie opinie znajomych. Oczywiście musisz wiedzieć co dokładnie chcesz robić w przyszłości i w naszym doświadczeniu często się to zmienia. Czy na pewno warto nie iść na studia, bo akurat w tym momencie chcesz być influencerem?

Pomoże Ci w tym ranking ELA, który śledzi losy absolwentów. Warto zestawić to sobie z opcjami, które nie wymagają studiów. Sufit zarobków, który osiągniesz po 15-20 latach pracy jest często znacznie wyższy po ukończeniu studiów. Nie zawsze podejmowanie decyzji bazując tylko na pensji startowej jest rekomendowaną przez nas opcją.

Policz czesne, mieszkanie i utrzymanie za cały okres studiów. Zestaw to z przewidywanymi zarobkami po ukończeniu studiów - czarno na białym odpowie na pytanie “czy warto”.

Ogólne kierunki są dobre tylko wtedy, gdy wiesz, w co potem wejdziesz. Pokazaliśmy, że w przyszłości wąska specjalizacja daje znaczną przewagę nad człowiekiem orkiestrą.

Jeśli jesteś w pierwszej lub drugiej klasie, to wciąż możesz to zmienić. Jeśli Twój wymarzony kierunek wymaga dodatkowego przedmiotu, czasami warto zrobić rok przerwy na naukę. Grunt to dobrze go zaplanować, żeby na interview w przyszłości umieć wytłumaczyć swoją decyzję. 

Przykład z konsultacji - Kuba

Jeden z naszych uczniów, nazwijmy go Kuba, przyszedł do nas po pierwszym roku studiów. Poszedł na zarządzanie, bo „to ogólny kierunek i coś się potem wybierze”. Po roku wiedział już tylko jedno: to nie jest to. Ale wyszło z tego roku też coś dobrego – dowiedział się, że interesuje go analiza danych. Problem w tym, że w liceum zrezygnował z rozszerzonej matematyki. Żeby zmienić kierunek, musiał poprawiać maturę i stracił w sumie dwa lata!

Dla kontrastu – inna nasza uczennica. Ola zaczęła z nami pracować w drugiej klasie i nie wiedziała jeszcze, co chce studiować. Wiedziała za to, jakie zestawy rozszerzeń zostawią jej najwięcej opcji. W klasie maturalnej miała trzy realne kierunki do wyboru, a nie jeden przymusowy. Obie historie są uogólnione, ale widzimy je co roku w wielu wersjach.

Wnioski zawsze te same – im więcej wiesz na ten temat, tym częściej decyzje podejmujesz świadomie. A decyzje mają to do siebie, że im więcej masz informacji, tym lepszą podejmiesz.

FAQ: Najczęstsze pytania o to, czy warto iść na studia

Tak, jeśli wybierzesz kierunek prowadzący do konkretnej specjalizacji. Raporty pokazują, że AI najmocniej uderza w zadania rutynowe i biurowe. Specjaliści i eksperci w wielu dziedzinach zyskają na popularności w najbliższym czasie. Trzeba wiedzieć, w którą stronę iść - a raczej nie iść.

Można, szczególnie w zawodach opartych na uprawnieniach i w rzemiośle. W wielu branżach dyplom nadal jest jednak progiem wejścia. Zanim podejmiesz decyzję o niepójściu na studia, upewnij się, że masz dobry plan.

Nie zawsze, a dyplom jest ten sam. Zwykle są płatne i umożliwiają Ci pracę podczas studiów. Powiedziałbym wręcz przeciwnie - w połączeniu z dobrym stażem, istnieje duża szansa, że wyjdziesz ze studiów z silniejszym CV od zwykłego studenta. A to CV decyduje o firmie do której się dostaniesz.

Lepiej najpierw poświęcić kilka tygodni na rozpoznanie swoich priorytetów. Kierunek wybrany na ślepo to najczęstszy powód rezygnacji po pierwszym roku.

Tak, ale każda zmiana kosztuje czas. Bardzo mały odsetek kierunków oferuje przejście na drugi rok na innym, zwykle musimy zaczynać od początku. Do tego, jeśli nowy kierunek wymaga innych rozszerzeń, możesz musieć poprawiać maturę. Istnieją za to uczelnie z ogólnym rokiem pierwszym, po którym wybiera się swój de facto kierunek (specjalizację). Przykładem jest SGH w Warszawie.

Stefan Ravensdale

Rekin finansów, wizard Excela i analityczny mózg

Zacznij tutaj

Trzy pierwsze kroki, które możesz zrobić już dziś.

Poradnik licealisty

Jak zaplanować 5 przystanków na Edustradzie, żeby dostać się na wymarzoną uczelnię? Dobry plan zaczyna się od dobrego poznania siebie i rynku pracy, a kończy na solidnym planie B!

Co zyskujesz?

zł
790 / Jednorazowo

Test diagnostyczny Morrisby

Test, który mierzy więcej niż zainteresowania. Morrisby zbada też Twoją osobowość, preferowany styl pracy i predyspozycje, żeby decyzję o kierunku studiów podjąć świadomie. Najważniejsze – omówienie wyników!

Co zyskujesz?

zł
590 / Jednorazowo

Konsultacja 1:1 ze Stefanem

Godzinna rozmowa online dopasowana do Twojej sytuacji, wątpliwości i etapu planowania. Wybierasz liceum? Profil? Rozszerzenia? A może jakiś problem związany z rekrutacją na studia? Często wystarczy godzina rozmowy żeby zrobić dobry plan!

Co zyskujesz?

zł
190 / Jednorazowo